• ziamerlin

Ο μακρύς 19ος αιώνας

Το 1815 υπογράφεται η «Συνθήκη της Βιέννης», η οποία σφραγίζει το μεταπολεμικό καθεστώς στην Ευρώπη, μετά τους αιματηρούς ναπολεόντειους πολέμους. Μέσω της Συνθήκης τέθηκαν οι βασικές αρχές που θα εξασφάλιζαν την ισορροπία μεταξύ των δυνάμεων στην Ευρώπη για περίπου έναν αιώνα, έως το 1914.


Γιατί όμως ονομάστηκε «Μακρύς 19ος αιώνας»;


Σε αντιδιαστολή μάλιστα, προς τον «Σύντομο 20ο», όπως χαρακτηρίστηκε. Στην πραγματικότητα οι τίτλοι αυτοί αποτελούν συμβατικές εκφράσεις περιοδολόγησης μεταξύ των ιστορικών Ο λόγος που ο 19ος αιώνας χαρακτηρίστηκε μακρύς, οφείλεται στο γεγονός ότι οι ιστορικοί εντοπίζουν κοινά χαρακτηριστικά σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, από το Διαφωτισμό μέχρι περίπου τις αρχές του 20ου αιώνα, πράγμα που σημαίνει ότι μέσα σε μια περίοδο εκτατών πενήντα χρόνων διαφαίνεται ομοιογένεια ως προς την εξέλιξη του πολιτισμού, τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε ότι αφορά τον 20ο αιώνα σε επίπεδο ενοποιημένων χαρακτηριστικών, ξεκινά από το 1914 έως και το 1989 – 92, όποτε έχουμε την κατάρρευση των κουμμουνιστικών καθεστώτων.

Στα σημαντικότερα από τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα τον 20ο αιώνα, συγκαταλέγονται ο 1ος και ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος καθώς και ο «Ψυχρός Πόλεμος».


Χαρακτηριστικά της φυσιογνωμίας του 19ου αιώνα

Σε γενικές γραμμές πρόκειται για μία ειρηνική περίοδο για όλο τον κόσμο. Φυσικά το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού εξακολουθεί να εξασφαλίζει την επιβίωση του, μέσω της αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής, ενώ παράλληλα οι απαιτήσεις από τους τομείς αυτούς αυξάνονται, καθώς υπάρχει έντονη αύξηση του πληθυσμού κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Με αφορμή την «Βιομηχανική Επανάσταση» η κοινωνία θα εκβιομηχανιστεί σε μεγάλο βαθμό, γεγονός που με τη σειρά του προκαλεί μια νέα σημαντική αλλαγή. Ενώ έως τότε σημαντικό μέρος του πληθυσμού παρέμενε εκτός των αστικών κέντρων, οι νέες συνθήκες ζωής και η ανάγκη στελέχωσης των εργοστασίων που η ανακάλυψη της ατμομηχανής επέτρεψε την μεταφορά τους στις πόλεις, δημιούργησαν έντονα κύματα αστικοποίησης, χωρίς τις αναγκαίες πάντοτε υποδομές. Δυστυχώς, η εμμονή στον αστικό τρόπο ζωής συνεχίζεται ατελέσφορα για πολλούς έως σήμερα. Μερικές από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πόλεις της εποχής, ήταν το Λονδίνο, το Παρίσι, η Κωνσταντινούπολη στα ανατολικά σύνορα και σποραδικά κάποιες άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η Βρετανία, όντας η ισχυρότερη μεταξύ όλων, κατείχε την πρωτοκαθεδρία στους ρυθμούς αστικοποίησης. Ως φυσικό επακόλουθο, η τάση αυτή θα λάβει δραματικές διαστάσεις το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Αυτό οφείλεται στις οξείς κοινωνικές διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό των αστικών κέντρων. Η αναδυόμενη αστική τάξη, έθετε τα θεμέλια της ευημερίας της στο μόχθο των λιγότερο ευνοημένων εργατών, που καλούνταν συχνά να εργαστούν σκληρά για να καλύψουν, έστω και μερικώς, τις καθημερινές ανάγκες των οικογενειών τους. Σήμερα η πάλη μεταξύ των τάξεων συνεχίζεται, με ασύλληπτες κοινωνικές ανισότητες στα τεράστια αστικά κέντρα, όπου τα μεγέθη του πληθυσμού είναι υπέρογκα, οξύνοντας τις αντιθέσεις.

Από την άλλη, η σταδιακή ανέλιξη της αστικής τάξης συνέβαλε στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου και στη βελτίωση των συνθηκών ζωής. Με την έναρξη του αιώνα, οι πρωτύτερα σκοτεινές πόλεις της Ευρωπαϊκής χερσονήσου φωτίζονται, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή για την ανθρωπότητα. Οι πόλεις του «σκότους» δίνουν τη θέση τους στις «πόλεις του φωτός», εξαιτίας της ανακάλυψης του ηλεκτρισμού. Οι ανθυγιεινές συνθήκες που ταλάνιζαν τις πόλεις, αντιμετωπίζονται σταδιακά. Επιπλέον, κατασκευάζεται αποτελεσματικό αποχετευτικό σύστημα, εξασφαλίζοντας, ιδίως στα φτωχότερα στρώματα, αξιοπρεπέστερες συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης. Οι αλλαγές αυτές βρίσκονται σε συγχρονία με μια συντονισμένη προσπάθεια καλλωπισμού των ευρωπαϊκών πόλεων. Κτίζονται κτίρια εντυπωσιακής ομορφιάς, όπως όπερες, σιδηροδρομικοί σταθμοί, πανεπιστήμια, θέατρα, στα οποία αποκρυσταλλώνεται η ελπιδοφόρα νέα εποχή. Οι περιοχές γύρω από τους μνημειώδεις σιδηροδρομικούς σταθμούς κατατάσσονταν στις κατεξοχήν αριστοκρατικές. Την περίοδο αυτή η Ελλάδα προσπαθούσε χωρίς αποτέλεσμα, να ακολουθήσει την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών πόλεων.

Το 1850 ανακαλύφθηκε η τεχνική της φωτογραφίας, η οποία μας κληροδοτεί πολλές πληροφορίες για την κατάσταση που επικρατούσε στις πόλεις της εποχής. H εποχή χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως belle époque, κυρίως λόγω του αριστοκρατικού χαρακτήρα που άρχισαν να αποκτούν οι πόλεις, περισσότερο όμως επειδή οι άνθρωποι ήταν επιτέλους σε θέση να απολαύσουν τα αγαθά της ευμάρειας και της τεχνολογικής εξέλιξης. Οι άνθρωποι αποκτούν σταδιακά περιουσίες, τις οποίες είναι σε θέση να επενδύσουν και να αξιοποιήσουν κατά βούληση.

Παράλληλα με την εκβιομηχάνιση, η επιστήμη επιτυγχάνει σημαντικές προόδους, ειδικά σε ότι αφορά την καταπολέμηση ασθενειών και την αύξηση του προσδοκώμενου όρου ζωής. Η διαδικασία αυτή δεν επιτεύχθηκε ακολουθώντας γραμμική πορεία, αφού κάθε αλλαγή συνεπάγεται προβλήματα και αναταράξεις. Ο μαζικός εμβολιασμός προκάλεσε φόβο στους πολίτες, ώσπου να κατανοήσουν τη δράση και τα οφέλη που επρόκειτο να απολαύσουν σε μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Οι αρχές του 20ου αιώνα έπληξαν συθέμελα τα κεκτημένα της προηγούμενης περιόδου, φέρνοντας στο ευρωπαϊκό προσκήνιο ακόμη ένα κύκλο αιματηρών συγκρούσεων. Δύο γενιές ευρωπαίων πολιτών βίωσαν την ανθρώπινη αλλοτρίωση και εξαθλίωση, ενώ πολλοί από αυτούς δεν κατάφεραν καν να ξαναδούν το λαμπρό φως της ελευθερίας. Οι συνέπειες του πολέμου άφησαν πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους πίσω, ως μια απλή καταγραφή στα κοιμητήρια της Ευρώπης, παρόλο που η ληξιαρχική πράξη γέννησης τους συνοδευόταν από τις καλύτερες προδιαγραφές για το μέλλον.


Συνοπτική παρουσίαση των εξελίξεων του 19ου αιώνα

- Το 1819 έχουμε την «Σφαγή του Πήτερλου», ο «μακρύς 19ος αιώνας» συνάδει στην Βρετανία με τη «Μεγάλη Βικτωριανή Εποχή», πρόκειται για έναν αιώνα κοινοβουλευτικό, έναν αιώνα ευημερίας.

- Η Γαλλία εξακολουθεί να παραμένει σε ταραχή, ο μοναρχικός θεσμός επανέρχεται μετά την επανάσταση. Η χώρα πλήττεται από εντάσεις, αντιπαραθέσεις και φτώχεια.

«Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό», Ευγένιος Ντε λα Κρουά

Το 1830 πραγματώνεται η «Ιουλιανή Επανάσταση», στη Γαλλία, πρόκειται για μία καθαρά φιλελεύθερη επανάσταση, όπου υπάρχει συντονισμένη προσπάθεια από τους Γάλλους να αποκτήσουν νόμους και σύνταγμα.

Το 1848, αφού οι επαναστάσεις που είχαν προηγηθεί ανέδειξαν την αστική τάξη στην Ευρώπη, η οποία πλουτίζει εκμεταλλευόμενη την Βιομηχανική Επανάσταση, κάνουν τα πρώτα τους δειλά βήματα τα κινήματα της εργατικής τάξης. Ο Μαρξ και ο Έγκελς παράγουν ήδη σημαντικό έργο, με αποτέλεσμα στα μέσα του 19ου αιώνα, η εργατική τάξη να διεκδικεί το μερίδιο της στην πολιτική εξουσία. Η επανάσταση αυτή την φορά έχει κοινωνικά – ταξικά χαρακτηριστικά. Η αναταραχή εξαπλώνεται σε πολλές χώρες, κυρίως όμως αναπτύσσεται στους κόλπους της Αψβουργικής Μοναρχίας, αλλά και την Τσεχία και την Ουγγαρία. Οι εξεγέρσεις έχουν αποτελέσματα, με σημαντικότερο την μετονομασία της Αψβουργικής Μοναρχίας σε Αυστροουγγρική.


Πολιτικό παρασκήνιο του 19ου αιώνα

Οι γερμανόφωνοι πληθυσμοί είναι διάσπαρτοι σ’ όλη την Ευρώπη και ο γερμανικός χώρος είναι πολυδιασπασμένος. Λαμβάνουν χώρα πολλές ζυμώσεις στο εσωτερικό των κύκλων των Γερμανών διανοουμένων. Γίνονται συζητήσεις και παίρνονται αποφάσεις που αφορούν την «Γερμανική Ενοποίηση» .


Ο 19ος αιώνας δίνει ζωή σε σημαντικές ιδεολογίες. Ο «συντηρητισμός», αντιπροσωπεύσει ως παραδοσιακή ιδεολογία τους αριστοκράτες και μια μικρή μερίδα των αστών. Ο «Φιλελευθερισμός» μετατρέπεται στο κύριο ιδεολογικό όχημα των αστών. Ο «Εθνικισμός», ως αποτέλεσμα του Διαφωτισμού, συνοψίζεται στην προσπάθεια κάθε έθνους να σχηματίσει κράτος.


Κριμαϊκός Πόλεμος 1853 – 56

Σχετίζεται με τις εξελίξεις στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Εξελίσσεται σε μία σύγκρουση που θα επιτρέψει για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, στους Οθωμανούς να επιστρέψουν στο χάρτη των μεγάλων δυνάμεων στις Ευρώπης. Η Ρωσία βρίσκεται σε δύσκολη θέση και προκύπτουν δύο νέα ζητήματα: 1) Η ενοποίηση της Ιταλίας - Rissorgimento.

Η Ιταλία ήταν κατακερματισμένη, το 1848 υπό την ηγεσία του Τσουζέπε Μαντσίνι, ξεκινούν οι προσπάθειες ενοποίησης της. Πόλος ενοποίησης υπήρξε το Πεδεμόντιο, ένα μικρό κρατίδιο με ηγέτη τον Καμίλιο ντι Καβούρ. Οι Ιταλοί είχαν έντονες αντιπαραθέσεις με το Αψβούργο, στις οποίες κατάφεραν να επικρατήσουν και το 1860 συγκλήθηκε η πρώτη ιταλική εθνοσυνέλευση, όπου στέφθηκε βασιλιάς της Ιταλία ο Βίκτωρ Εμμανουήλ Β΄ με πρωθυπουργό τον Καβούρ. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η «Μάχη του Σολφερίνο», όπου συγκρούστηκαν οι Ιταλοί με τους Αψβουργινούς γιατί αποτελεί την ληξιαρχική πράξη γέννησης του Ερυθρού Σταυρού.

2) Η προσπάθεια ενοποίησης της Γερμανίας προκαλεί καταλυτικές εντάσεις το 1848. Από την μία βρίσκονται οι αυστριακοί, που επιδιώκουν την ενοποίηση του γερμανόφωνου πληθυσμού με κέντρο την Βιέννη, η οποία βρίσκεται σε παρακμάζουσα φάση και από την άλλη, η Πρωσία, ως ανερχόμενη δύναμη, και ως η μόνη χώρα με πλεονασματικό προϋπολογισμό στην Ευρώπη. Έρχονται σε σύγκρουση μεταξύ τους και επικρατεί τελικά η Πρωσία λόγω του δυνατού στρατού της και γιατί διαθέτει ανεπτυγμένο σιδηροδρομικό δίκτυο, στην προσπάθεια της να εκμεταλλευτεί την βιομηχανική επανάσταση, πράγμα που στερείται εντελώς το Αψβούργο. Στην ουσία πρόκειται για μία σύγκρουση «μικρογερμανισμού» εναντίον «μεγαλογερμανισμού». Η Αυστρία ως παραδοσιακή μοναρχία πρέσβευε το δόγμα του «μεγαλογερμανισμού», της ενοποίησης δηλαδή όλου του γερμανόφωνου κόσμου κάτω από την εξουσία ενός ισχυρού κράτους με πρωτεύουσα την Βιέννη, ενώ η Πρωσία ήταν υπέρ του «μικρογερμανισμού» δηλαδή ενός ευέλικτου, μικρού γερμανικού κράτους. Ο αποφασιστικός πόλεμος που οδήγησε στην ίδρυση το Γερμανικού Κράτους, εξελίχθηκε μεταξύ της Πρωσίας και της Γαλλίας το 1870, όπου η Πρώσοι για άλλη μια φορά κατέκτησαν την νίκη με καγκελάριο Βίζμαρκ. Τον Ιανουάριο του 1871 Ο Γουλιέλμος Α΄ αναγορεύεται βασιλιάς του Γερμανικού κράτους. Μια ιδιαίτερα ταπεινωτική στιγμή για την Γαλλία, καθότι η στέψη πραγματώνεται στο παλάτι των Βερσαλλιών, στην αίθουσα των κατόπτρων.

Με την Γερμανική και Ιταλική ενοποίηση κλείνει ο μακρύς 19ος αιώνας. Ένας αιώνας γεμάτος φιλελεύθερες ιδέες, την ανάπτυξη του κινήματος του ρομαντισμού που έπαιξε σημαντικό ρόλο και είχε μεγάλη απήχηση, πράγμα που εξηγεί εν μέρη τον τρόπο με τον οποίο ενοποιήθηκαν τα περισσότερα κράτη. Οι Αστοί καθιερώνουν τα εθνικά κράτη ως πολιτειακή οργάνωση, οι παραδοσιακές αυτοκρατορίες καταρρέουν. Ο συγκεντρωτισμός ριζώνει βαθιά στη φυσιογνωμία των εθνικών κρατών – μία κυβέρνηση ασκεί την εξουσία σε κάθε εκατοστό του εθνικού κράτους, έχοντας τα τεχνικά μέσα να το κάνει μετά την πρώτη και δεύτερη φάση της βιομηχανικής επανάστασης.


Πηγή: Διαλέξεις Κ. Ιάκωβου Μιχαηλίδη, Μάθημα: Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Εαρινό Εξάμηνο 2020

0 views

6989696576

©2019 by TraveLLer.GOT. Proudly created with Wix.com

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now